2-9-1 ارزش گذاری منابع طبیعی در اقتصاد ملی36
2-9-2 توسعه پایدار37
2-10 گردشگری38
2-10-1 انگیزه های سفر40
2-10-2 گونه های گردشگری41
2-10-3 گردشگری از نظر مکان مقصد42
2-11 گردشگری پایدار45
2-12 نمونه ای دیگر از اجرای توریسم پایدار51
2-12-1 راهکارهای توریسم پایدار آفریقای جنوبی51
2-13 اکوتوریسم و جوامع محلی53
2-14 گردشگری روستایی57
2-15 مدرنیته و گردشگری60
2-16 برنامه ریزی گردشگری و فرآیند توسعه63
2-17 مزایای گردشگری برای منطقه68
2-17-1 اقتصادی69
2-17-2 اجتماعی69
2-17-3 توسعه69
2-17-4 احساس هویت و غرور ملی70
2-17-5 پشتیبانی از حفظ منابع طبیعی70
2-18 گردشگری و درآمد ملی70
2-19 گردشگری و اشتغال72
2-20 گردشگری و فرهنگ75
2-21 مثالی از بهره برداری غیراصولی وبی رویه ازمعادن سنگ، به عنوان عامل اصلی تخریب منابع طبیعی تکاب76
2-22 گزینه ها ی مورد بحث80
2-23 معیارهای مورد بحث81
فصل سوم- ویژگی های جغرافیایی ناحیه مورد مطالعه84
3-1 مقدمه84
3-2 معرفی (یزد- تفت- روستای دره زرشک)86
3-3 زمین شناسی ناحیه88
3-4 ژئومورفولوژی90
3-5 گسله های مهم93
3-6 توپوگرافی ناحیه93
3-7 خاک شناسی96
3-8 گسله های مهم96
3-8-1 گسله کلمرد97
3-8-2 گسله پشت بادام97
3-8-3 گسل درونه97
3-8-4 گسله دهشیر- بافت97
3-8-5 گسله شهر بابک98
3-8-6 گسل نایبند98
3-8-7 گسله دره زرشک99
3-9 ویژگی های اقلیمی101
3-10 منطقه آسایش103
3-11 جریانات هوایی موثر بر منطقه104
3-11-1 توده هوای آرکتیکArctic104
3-11-2 توده هوای قطبی بری Polar Continental105
3-11-3 توده هوای قطبی بحریPolar Maritime105
3-11-4 توده هوای حاره بری Tropical Continental105
3-11-5 توده هوای حاره بحری Tropical Marihine105
3-11-6 رژیم دمایی منطقه106
3-11-7 بارندگی109
3-11-8 باد113
3-11-9 روزهای یخبندان115
3-11-10 رطوبت نسبی116
3-11-11 ساعات آفتابی119
3-11-12 ابرناکی120

3-11-13 تبخیر120
3-12 سابقه زلزله در منطقه121
3-13 اکوسیستم منطقه121
3-14 هیدرولوژی122
3-14-1 آبهای سطحی122
3-14-2 آبهای زیرزمینی125
3-15 سیل خیزی و رواناب حوزه127
3-16 حیات گیاهی و جانوری منطقه129
3-17 نقش گونه های جانوری در زنجیره غذایی و اقتصاد منطقه131
3-18 مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست در استان یزد132
3-18-1 منطقه حفاظت شده کالمند- بهادران134
3-19 ویژگی های اقتصادی ناحیه137
3-20 جغرافیای انسانی ناحیه138
3-20-1 جمعیت138
3-20-2 مهاجرت140
3-20-3 اشتغال140
3-21 معماری منطقه141
3-22 گردشگری در منطقه143
3-22-1 جاذبه های گردشگری در شهرستان تفت144
3-23 شبکه راههای دسترسی به ناحیه146
3-23-1 شبکه راه های زمینی146
3-23-2 شبکه حمل و نقل ریلی148
3-23-3 شبکه ارتباطات هوایی148
فصل چهارم- تجزیه و تحلیل یافته ها و آزمون فرضیات150
4-1 مقدمه150
4-2 معیارهای مورد بحث151
4-3 یافته های تحقیق152
4-3-1 اثرات معدن کاری بر منطقه دره زرشک152
4-3-1-1 کیفیت هوا و اقلیم153
4-3-1-2 کیفیت و کمیت آب های زیرزمینی153
4-3-1-3 کیفیت و کمیت آب های سطحی154
4-3-1-4 خاک154
4-3-1-5 پوشش گیاهی و رویشگاه های طبیعی155
4-3-1-6 حیات وحش و زیستگاه های جانوری156
4-3-1-7 مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست156
4-3-1-8 محیط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی157
4-3-1-9 کاربری اراضی158
4-3-1-10 چشم اندازهایطبیعی158
4-3-1-11 میراث تاریخی و فرهنگی159
4-3-1-12 گردشگری159
4-3-1-13 تامین زیرساخت ها جهت پروژه159
4-4 تحلیل یافته ها161
4-5 آزمون فرضیات166
4-5-1 گزینه ها166
4-5-2 معیار ها167
4-6 بررسی پایایی و روایی متغیرهای مورد مطالعه179
4-7 نیازها و امکانات موجود در معدن دره زرشک جهت تغییر کاربری به سایت گردشگری182
4-7-1 امکانات موجود182
4-7-1-1 شهرک مسکونی182
4-7-1-2 زیرساخت‌ها182
4-7-1-3 ساختمانها و تاسیسات صنعتی و نیمه صنعتی183
4-7-1-4 پیت معدن و دامپهای باطله185
4-7-1-5 نیروی انسانی185
4-7-2 تغییر کاربری امکانات موجود جهت ایجاد سایت گردشگری185
4-7-2-1 شهرک مسکونی185
4-7-2-2 زیرساخت‌ها185
4-7-2-3 ساختمانها و تاسیسات صنعتی و نیمه صنعتی186
4-7-2-4 پیت معدن و دامپهای باطله187
4-7-2-5 نیروی انسانی187
فصل پنجم- بحث و نتیجه گیری نهایی اثبات فرضیات188
5-1 پیشنهادها و راهکارها189
5-1-1 کاهش اثرات منفی پروژه استخراج معدن روباز دره زرشک190
5-2 نتیجه گیری193
منابع و مآخذ: 196

فهرست جدول ها
عنوان صفحه
جدول 1-2 هشت گروه از کاربری های زمین برای معادن کشور های مختلف (سلطان محمدی: 1386).9
جدول 2-2 شاخص هایی برای ارزیابی چگونگی ارتباط میان مردم و مناطق حفاظت شده -منبع: (Ross & Wall: 1999)56
جدول 1-3 تغییرات ماهیانه درجه حرارت ایستگاه یزد به سانتی گراد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده107
جدول 2-3 تغییرات ماهیانه درجه حرارت ایستگاه بافق به سانتی گراد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده108
جدول3-3 میزان بارندگی ایستگاه یزد به میلی متر(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور( 1391)- ترسیم از نگارنده111
جدول 4-3 میزان بارندگی ایستگاه بافق به میلی متر(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور (1391)- ترسیم از نگارنده112
جدول5-3بارندگی سالیانه ایستگاه های محدوده مورد مطالعه بر حسب میلی متر- (کاوشگران: 1389)113
جدول 6-3 متوسط سرعت باد در ایستگاه علی آباد بر حسب کیلومتر در ساعت- منبع: (مهندسین مشاور آمایشگران پویای محیط: 1389)115
جدول 7-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط رطوبت نسبی ایستگاه یزد به درصد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده117
جدول 8-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط رطوبت نسبی ایستگاه بافق به درصد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده118
جدول9-3 آمار ساعات آفتابی در ایستگاه یزد- منبع: سازمان هواشناسی کشور( 1391)- ترسیم از نگارنده119
جدول 10-3 آمار ساعات آفتابی در ایستگاه بافق- منبع: سازمان هواشناسی کشور( 1391)- ترسیم از نگارنده119
جدول 11-3ویژگی های جمعیتی(به نفر) منطقه دره زرشک در سال 1390- منبع: ( سازمان آمار ایران: 1391)139
جدول1-4 گزینه های پس از معدن کاری دره زرشک و علایم اختصاری به لاتین166
جدول 2-4 نمونه پرسشنامه جهت نظر سنجی و وزن دهی به گزینه های کاربری نهایی170

فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار 1-2 مدل مفهومی روند تحلیل برازندگی زمین معدنکاری شده(سلطان محمدی: 1386)15
نمودار2-2 نظام جهانگردی؛ اجزا و محیط- منبع: (ضرغام بروجنی: 1389: 72)39
نمودار 3-2زیرشاخه های صنعت توریسم- منبع: (Jordaan: 1994 & Cooper: 1998)40
نمودار4-2 بخش های تشکیل دهنده توریسم پایدار و مقایسه توریسم سنتی و پایدار- منبع: (E. Myburgh: 2002: 18)49
نمودار5-2 مدلی مفهومی از گردشگری روستایی در فضای پسامدرن- منبع: (پاپلی یزدی و دیگران: 1390: 205)59
نمودار6-2وضعیت گردشگری در عصر مدرن-منبع: (پاپلی یزدی و دیگران: 1390: 174)62
نمودار7-2 ساختار شناور اقتصادی گردشگری- منبع:(Europe Direct: 2003)64
نمودار8-2 مدل جامع سامانه مقصد گردشگری- منبع: ( Laws: 1995: 36)68
نمودار9-2 گردشگری، اشتغال و توسعه پایدار- منبع: ( پاپلی یزدی و دیگران: 1390: 79)74
نمودار 10-2 گزینه های کاربری پس از معدن کاری در روستای دره زرشک80
نمودار 11-2 عوامل اقتصادی و شاخص های مربوطه81
نمودار 12-2 عوامل اجتماعی و شاخص های مربوطه82
نمودار 13-2 عوامل فنی و شاخص های مربوطه82
نمودار 14-2 عوامل سایت معدن و شاخص های مربوطه83
نمودار 15-2 شاخص های سایت معدن( اقلیم و شاخص های زیرشاخه)83
نمودار 16-2 شاخص های سایت معدن( توپوگرافی و شاخص های زیرشاخه)83
نمودار1-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط درجه حرارت ماهیانه ایستگاه یزد به سانتی گراد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده107
نمودار2-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط درجه حرارت ماهیانه ایستگاه بافق به سانتی گراد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده108
نمودار3-3 میزان بارندگی ایستگاه یزد به میلی متر(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور111
( 1391)- ترسیم از نگارنده111
نمودار4-3 میزان بارندگی ایستگاه بافق به میلی متر(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور (1391)- ترسیم از نگارنده112
نمودار 5-3 میانگین ماهانه تعداد روزهای یخبندان در ایستگاه ده بالا( 88-1385) – منبع: (آمایشگران پویای محیط: 1389116
نمودار 6-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط رطوبت نسبی ایستگاه یزد به درصد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور(1391)- ترسیم از نگارنده117
نمودار 7-3 تغییرات حداقل، حداکثر و متوسط رطوبت نسبی ایستگاه بافق به درصد(1391)- منبع: سازمان هواشناسی کشور( 1391)- ترسیم از نگارنده118
نمودار 8-3 نمودار هرم سنی جمعیت یزد- منبع: ویکیپدیا ( 1390)138
نمودار1-4 هدف، معیارها و گزینه های کاربری پس از معدن کاری و برهمکنش آنها152
نمودار2-4 معیارهای چهارگانه و شاخص های مربوطه168
نمودار 3-4 گزینه های نهایی تغییر کاربری معدن دره زرشک171
نمودار 4-4 درصد اهمیت معیارها و اولویت گزینه ها172
نمودار5-4 ترجیح پذیری گزینه ها بر مبنای نمودار ستونی معیارها173
نمودار 6-4 تحلیل حساسیت بر مبنای تغییر اهمیت معیار اقتصادی175
نمودار 7-4 تحلیل حساسیت بر مبنای تغییر اهمیت معیار اجتماعی176
نمودار 8-4 تحلیل حساسیت بر مبنای تغییر اهمیت معیار فنی177
نمودار 9-4 تحلیل حساسیت بر مبنای تغییر اهمیت معیار سایت معدن178

فهرست شکلها
عنوان صفحه
شکل 1-1 تعریف یک کاربری زمین پایدار- منبع: ( سلطان محمدی: 1386)2
شکل1-2 انواع گزینه های مدیریتی ممکن، پس از بستن معدن- منبع: (سلطان محمدی: 1386)10
عکس 1-2 معدن روباز الماس کیمبرلی- منبع: ویکی پدیا17
عکس2-2 سایت معدن بسته گلدریف سیتی- منبع: (Wikipedia)18
عکس های 5-3-2ورودی سایت توریستی گلدریف سیتی و استقبال مردم در یک روز تعطیل-عکس از: (نگارنده: 2013)19
عکس 6-2 نمایی از پروژه ادن20
عکس 7-2 گیاهکاری مجدد در محل انباشت باطله- منبع: (Cairns: 1983)22
عکس 8-2 ساختمانهای باقی مانده از معدن- منبع: (Miao: 2000)23
عکس 9-2 منطقه قبل از بازسازی- منبع: (Miao: 2000)24
عکس 10-2 مرتع بعد از بازسازی- منبع: (Miao: 2000)25
عکس 11-2 چرای دامها در مرتع ایجاد شده بر روی باطله ها- منبع: (Miao: 2000)25
عکس12-2آبکشی از دریاچه در حین معدنکاری- منبع: (Monterroso: 1998)26
عکس 13-2احیای دریاچه پس از توقف معدنکاری- منبع: (Monterroso: 1998)27
عکس 14-2 سد باطله بلافاصله بعد از پایان عمرمعدن- منبع: (سلطان محمدی: 1389)29
عکس15-2سد باطله معدن پس از بازسازی- منبع: (سلطان محمدی: 1389)29
عکس 16-2عوارض زمین و گیاهان موجود در Cove3- منبع: (کاوشگران: 1389)30
عکس 17-2مناطق بازسازی شده محلی برای تجمع حیات وحش شده اند.- منبع: (کاوشگران: 1389)31
شکل 2-2مدلی از گردشگری پایدار- منبع:( ETB: 1991)45
شکل3-2 مدل VICE46
شکل 4-2درک جامعه محلی از اثرات اجتماعی توریسم و تاثیرات مهم از نظر فرهنگی- منبع: (Harssel: 1994: 234 )76
عکس 1-3 دورنمای روستای دره زرشک- منبع: (wikipg.com)87
عکس 2-3 موقعیت پیت معدن و دامپ های باطله اطراف آن- منبع: (کاوشگران: 1389)87
عکس 3-3 موقعیت جغرافیایی پیت معدن مس در محدوده روستای دره زرشک- منبع: (کاوشگران: 1389)88
عکس 4-3 تپه های بیابانی اطراف یزد- منبع wikipg.com:122
عکس 5-3 منبع: (wikipg.com)136
عکس6-3 منبع: (wikipg.com)136
عکس های 9-7-3-نمونه هایی از معماری استان یزد؛ به ترتیب پشت بام خانه تهرانی ها(هتل)، حیاط باغ مشیرالممالک( هتل) و یک آب انبار قدیمی- عکس ها از: (نگارنده: 1389)142
عکس 10-3 کوه عقاب، مسیر تفت به ابرکوه- منبع: (yazdchto.ir)145
عکس 1-4 نمایی از روستای دره زرشک- منبع: (yazdchto.ir)150

فهرست نقشه ها
عنوان صفحه
نقشه1-2 موفعیت جغرافیایی کیمبرلی در آفریقای جنوبی- منبع: (Wikipedia)16
نقشه1-3 نقشه تقسیمات استان یزد به تفکیک شهرستان در سال 1390- منبع: مرکز آمار ایران85
نقشه 2-3 موقعیت استان یزد در نقشه استانها (منبع: talkpersian.com)86
نقشه 3-3 نقشه جغرافیایی دره زرشک( محدوده کادر مشکی)- منبع: (کاوشگران: 138986
نقشه5-3 ژئومورفولوژی سایت مورد مطالعه- منبع: (کاوشگران: 1389)92
نقشه 5-3 نقشه توپوگرافی روستای دره زرشک- منبع: (کاوشگران: 1389)95
نقشه 6-3 پراکندگی گسله ها در محدوده مطالعاتی- منبع: (کاوشگران: 1389) پیت دره زرشک با دایره قرمز رنگ مشخص شده است.100
نقشه 7-3 حوضه های آبریز منطقه مطالعاتی- منبع: (کاوشگران: 1389)124
نقشه 8-3 نقشه چاه ها ، قنات ها و آبهای زیرزمینی منطقه- منبع: (کاوشگران: 1389)126
نقشه9-3 روانآب منطقه دره زرشک- منبع: (کاوشگران: 1389)128
نقشه 10-3 نقشه مناطق حفاظت شده در استان یزد- منیع: (کاوشگران: 1389)133
نقشه 11-3 شبکه راه های دسترسی به منطقه مورد مطالعه.(با دایره قرمز رنگ نشان داده شده است) – منبع: (مهندسین مشاور کاوشگران: 1389)146

1 فصل اول- کلیات طرح تحقیق
1-1 مقدمه
بازسازی معدن به مجموعه ای از عملیاتی اطلاق می گردد که زمین های استخراجی را برای استفاده مجدد آماده می سازد. در معادن سطحی آلوده سازی اراضی توسط پیت و محل های دمپ باطله، همچنین نیاز روزافزون به زمین جهت کشاورزی، امور دامی و اسکان، صاحبان معادن را وادار ساخته است تا با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی منطقه، شرایط اقلیمی و قابلیت های زمین های استخراجی، عملیات بازسازی را از مراحل اولیه طراحی و استخراج مد نظر قرار دهند (Monterroso: 1998: 442).
در طی دو دهه گذشته، رواج جهانی توسعه پایدار، صنایع معدنی را به تامل در مورد راهبردهایی سازگارتر و هماهنگ تر با محیط زیست واداشته است. با توجه به اینکه تاثیر بهره برداری از منابع معدنی روی زمین دربرگیرنده سایت معدن، با بستن معدن از بین نخواهد رفت، در هنگام بستن معدن، باید زمین بر جای مانده از معدنکاری را برای جوامع محلی به شکلی مفید در آورد به طوری که خطری برای اکوسیستم میزبان نیز نداشته باشد(Cao: 2007: 474).
در واقع، تجلی توسعه پایدار در حرفه ای چون معدنکاری که با منابع تجدیدناپذیر سر و کار دارد، در بازسازی موفقیت آمیز زمین معدنکاری شده نهفته است. برای داشتن یک بازسازی موفق پیش از هر چیز نیاز به دانستن خروجیها، یا همان اهداف بازسازی است. مطابق با تقسیم بندی آژانس حفاظت از محیط زیست استرالیا (EPA) به طور کلی عملیات بازسازی معدن، به منظور رسیدن به یکی از اهداف( صفحه بعد)، به انجام می رسد(Monterroso: 1998: 444):
* بازگردانی ناحیه، به شرایط پیش از معدنکاری به دقیق ترین وجه ممکن، به شکلی که اکوسیستم منطقه دستخوش آماده سازی ناحیه جهت یک کاربری بهینه می گردد که با کاربری اولیه سایت کاملا تفاوت دارد. در این حالت، کاربری جدید اتخاذ شده، کلا منافع بیشتری نسبت به کاربری پیش از معدنکاری برای جامعه در پی خواهد داشت.
* تبدیل نواحی با ارزش های اکولوژیکی بالا که بهره وری پایینی پیش از معدنکاری داشته اند، به یک شرایط بهره ده و باثبات را احیا می گویند.
به عبارت دیگر، معدنکاری، استفاده ای موقت از زمین است و اصل توسعه پایدار، استقرار و تثبیت یک کاربری زمین نهایی قابل قبول را پس از بستن معدن، تحمیل می کند. بنابراین، هسته مرکزی بازسازی معدن، شناسایی پتانسیل زمین های معدنکاری شده برای کاربری هایی سودمند از نظر اقتصادی، اجتماعی و محیط زیستی است. منظور از انتخاب یک کاربری بهینه برای یک زمین معدنکاری شده، شناسایی کاربری های نهایی پاینده است؛ برازندگی زمین در کنار آسیب پذیری خود کاربری، پایندگی یک کاربری را تعریف می کند. به طوریکه یک کاربری نهایی پایدار، باید دارای حداکثر برازندگی و حداقل آسیب پذیری باشد( سلطان محمدی: 1386).

شکل 1-1 تعریف یک کاربری زمین پایدار- منبع: ( سلطان محمدی: 1386)
1-2 اهداف تحقیق
* امکان سنجی تغییر وضعیت معدن متروکه روباز دره زرشک به ناحیه گردشگری
* بهبود شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی درپی ایجاد سایت توریستی در منطقه
1-3 هدف اصلی
* تحقق برپایی توسعه پایدار از طریق تبدیل یک معدن متروکه روباز در روستای دره زرشک( از توابع تفت) به یک سایت توریستی – تفریحی برای گردشگران داخلی و خارجی
1-4 پیشینه تحقیق
در سطح جهانی، در زمینه تغییر کاربری معادن متروکه به سایت توریستی به عنوان نمونه می توان به دو سایت توریستی- تفریحی کیمبرلی و گلدریف سیتی در آفریقای جنوبی و نیز به پروژه ادن (Eden Project) در انگلستان اشاره کرد که هریک در نوع خود قابل توجه و منحصر بفرد می باشند. همچنین نمونه های دیگری از این دست و با کاربری های متنوع وجود دارند که در فصل بعد مورد بررسی قرار گرفتهاند. از آنجا که موضوع این پایان نامه در نوع خود و در سطح ملی، احتمالا مقولهای جدید است چراکه نمونه مشابهی برای مطالعه و بررسی و مقایسه در زمینه تغییر کاربری معدن متروکه صرفا به سایت توریستی یافت نگردید به جز پایان نامه ارشد سلطان محمدی(1386) در رشته استخراج معدن دانشگاه پلی تکنیک، در زمینه تحلیل برازندگی معدن موته در استان یزد، که بر تحلیل برازندگی پس از معدنکاری تاکید دارد. از این رو امید است تا در آینده ای نزدیک، با توجه به منابع معدنی و نیز ازدیاد معادن متروکه روباز در مملکت ما، در بررسی و امکان سنجی تغییر کاربری آن معادن متروکه و نیل به اهداف بلندمدت در زمینه گردشگری پایدار، در این باره اهتمام بیشتری صورت پذیرد.
1-5 سؤال ها و فرضیه های تحقیق
1-5-1 سؤال ها
* آیا بر مبنای تحلیل برازندگی معدن متروکه مذکور، تغییر کاربری منطقه معدنکاری شده(دره زرشک)، توانایی حفظ پویایی اقتصادی این مکان را دارد یا خیر؟
* با توجه به شرایط ذکر شده در این تحقیق و با بررسی تمام گزینه ها،آیا امکان تبدیل به سایت توریستی( گردشگری- تفریحی)، پس از بهره برداری از این معدن، وجود دارد یا خیر؟
1-5-2 فرضیه ها
* بنظر می رسد تغییر کاربری معدن متروکه دره زرشک پس از بهره برداری میتواند پویایی اقتصادی این مکان را حفظ نماید.
* تغییر کاربری سایت معدن متروکه روباز دره زرشک ، امکان آن را دارد تا به یک سایت توریستی بدل گردد.

1-6 متغیرها و شاخص های تحقیق
1-6-1 متغیرهای مستقل
* جامعه محلی( میزبان)
* اقلیم منطقه( میکروکلیما)
* اثرات باقیمانده از عملیات بهره برداری و استخراج معدن( در مدت 13 سال)
1-7 متغیرهای وابسته
* امکان تغییر کاربری سایت معدن متروکه
* امکان پیاده کردن گزینه های رایج کاربری سایت معدن متروکه
* امکان بدل شدن این سایت به یک سایت توریستی- تفریحی
* پیاده کردن ایده اکوتوریسم در منطقه( روستای دره زرشک)، بر مبنای توسعه توریسم پایدار
1-8 روش تحقیق و مراحل انجام کار
تصمیم گیری در مسایلی از نوع توسعه پایدار، که در آن متغیرهای سنجش ناپذیر و محدودیت های ضد و نقیض زیادی وجود داشته و این تصمیم گیری باید افراد ذینفع مختلف با علایق و ارزشهای متضاد را که در تعامل با یکدیگرند متقاعد سازد، کار بسیار پیچیده ای می نماید. بنابراین تنها راه حل برخورد با چنین مسائلی، داشتن یک دید چند بعدی نسبت به آنهاست. لذا تکنیک های تصمیم گیری چند شاخصه 1MADM، که کاربرد تعداد بسیاری از آنها امروزه رواج پیدا کرده است، برای تحلیل چنین مسائلی، بسیار مناسبند( عطایی: 1389: 47).
در مرحله اصلی این پایان نامه که به تفصیل در بخش پنجم به آن پرداخته خواهد شد، با همکاری تنی چند از کارشناسان مربوطه پرسشنامه های تدوین شده پاسخ داده شد و با تکنیک نرم افزار(Expert Chioce) به گزینه های مورد بحث بر اساس معیارها و شاخص های مربوطه وزن دهی گردید.
برای ارزیابی اوزان شاخص ها استفاده از روش فرآیند تحلیل سلسله مراتبیAHP2می تواند بسیار راهگشا باشد. با این حال در هنگامی که تعداد شاخص ها و گزینه ها زیاد بوده و نیاز به تصمیم گیری های گروهی باشد، مقایسات زوجی مورد نیاز این روش، می تواند زمان بر و طاقت فرسا باشد. در این صورت استفاده از روش های ساده تر همچون روش مقیاس توصیه می گردد (همان منبع: 48).
1-9 مفاهیم و واژه های کلیدی
* معدن متروکه
* تفت- دره زرشک
* توسعه پایدار
* تغییر کاربری معدن متروکه
* تکنیک تصمیم گیری چند شاخصه(MADM)
* تکنیک وزن دهی(AHP)

2 فصل دوم- مبانی نظری و ادبیات تحقیق
2-1 مقدمه
در مبحث ادبیات تحقیق، آنچه در پی می آید، دربرگیرنده گزینه های ممکن پس از معدن کاری و سپس نمونه های متعدد و مشهوری از این دست در سطح بین المللی است؛ چرا که پیشینه ای از آن در کشور ما ایران یافت نگردید. در ادامه و در پیوند با موضوع مورد بحث که همانا امکان سنجی تغییر کاربری معدن متروکه روباز دره زرشک به سایت توریستی می باشد، به مفاهیم کاربردی مرتبط با این موضوع همراه با درج مدل های متعدد، پرداخته شده که از آن جمله است: مفاهیم گردشگری، توریسم پایدار، تبعات اجرای توریسم پایدار و موارد دیگر که در پی می آیند.

2-2 انواع گزینه های مدیریتی ممکن پس از بستن معدن
معدن روباز مس دره زرشک در روستایی به همین نام( از توابع شهرستان تفت در استان یزد)، قرار دارد که پس از استخراج و بهره برداری از آن، گودالی به عمق 350 متر حاصل از عملیات معدن کاری در این روستا رها شده و متروکه خواهد ماند. با در نظر گرفتن تمامی گزینه های رایج کاربری زمین در کشورهای پیشرو، در این روستا نیز می توان به تصمیم جامعی در خصوص تغییر کاربری این معدن متروکه روباز( با تاکید بر اجرای توریسم پایدار)، دست یافت.

جدول 1-2 هشت گروه از کاربری های زمین برای معادن کشور های مختلف (سلطان محمدی: 1386).
همان طور که مشاهده می شود، با توجه به تعدد و گستردگی انواع کاربری های زمین، استفاده از یک مدل تصمیم گیری تحلیلی، جهت انتخاب مناسب ترین گزینه برای یک سایت، ضروری به نظر می رسد. جهت اثبات این گفته، کافیست به مواردی توجه شود که در آنها انتخاب کاربری، بدون یک روند تحلیلی انجام گرفته است. روندی که حداقل عوامل تاثیرگذار را در تصمیم گیری دخالت بدهد. مثلا، هدف اولیه از بازسازی معدن مس بلانی استرالیا فقط با در نظر گرفتن نزدیکی آن به شهر بلانی، ایجاد شرایط و انجام اقداماتی بود که سایت معدن را برای کاربری مسکونی مهیا کنند. بعدا مشاهده شد که امکان جذب سرمایه تا حدی که سایت بتواند از حداقل استانداردهای مسکونی برخوردار گردد، وجود ندارد. بنابراین، پس از صرف هزینه و اقدامات بسیار زیاد، با توجه به اینکه سایت معدن برای عبور و مرور گاه و بیگاه جامعه محلی و احشام آنها امن بود، کاربری پارک و فضای سبز برای آن انتخاب گردید. با توجه به این مثال، دخالت دادن بیشترین شاخص هایی که احتمالا در تصمیم گیری انتخاب کاربری نهایی تاثیرگذارند، طی یک روند تحلیلی، می تواند راهگشا باشد( سلطان محمدی: 1386).

شکل1-2 انواع گزینه های مدیریتی ممکن، پس از بستن معدن- منبع: (سلطان محمدی: 1386)
2-2-1 بازگردانی
بازگردانی، اکوسیستم را مستقیما به شرایط اولیه بر می گرداند. در این گزینه، حتی خصوصیات ظاهرا نامطلوب شرایط اولیه اکوسیستم پیش از معدنکاری، احتمالا به عنوان بخشی از عملیات بازسازی پذیرفته می شوند. بازگردانی گزینه ای بسیار مناسب برای اکوسیستم هایی است که از نظر اکولوژیکی بی نظیر هستند و اجرای آن در مناطقی که زمین معدنکاری شده، بخشی از یک اکوسیستم بزرگتر با ارزش های اکولوژیکی و گردشگری بالا است، دلایل زیباشناختی دارد. بنابراین بازگردانی برای بازسازی معادنی که در اکوسیستم های بی نظیر و غیرقابل تعویض قرار دارند، یک پیش شرط است. از اطلاعات و منابع مورد نیاز برای پذیرش این گزینه می توان موارد صفحه بعد را ذکر کرد(Cao: 2007: 468):

* اطلاعات اکولوژیکی شرایط اولیه؛
* اکوسیستم های مرجع جهت کنترل پیشرفت بازگردانی؛
* منابع گونه های زیستی؛
* تخمین هزینه و طول دوره رفتارسنجی؛ و
* درک اهمیت اکوسیستم اولیه.
2-2-2 احیا
بازگردانی جانبدارانه یا احیای بعضی ویژگی های مطلوب یک اکوسیستم، به شرایطی بهبود یافته و قابل قبول تر از نظر اجتماعی، گزینه ای است که بارها در بازسازی معادن کشورهای مختلف تجربه شده است. گاهی ممکن است انتخاب چنین گزینه ای کاملا موفقیت آمیز باشد. مثلا رودخانه ای را در نظر بگیرید که پیش از معدنکاری هیچگونه بهره وری اقتصادی نداشته است، پس از بستن معدن بازگردانی وضعیت اولیه در دستور کار قرار میگیرد؛ ولی با توجه به نیاز های اجتماعی و اکولوژیکی، تمرکز ویژه ای روی احیای رودخانه جهت پرورش ماهی صورت میگیرد. می توان ادعا کرد که رودخانه پس از بازسازی معدن، ضمن حفظ وضعیت اولیه خود، شرایط بسیار مناسب تری از نظر اکولوژیکی نسبت به شرایط اولیه پیدا کرده است.
برای داشتن یک برنامه احیای موفق، غیر از آنچه که در مورد بازگردانی ذکر شد، اطلاعات و منابع مجزایی نیز مورد نیازند که عبارتند از(Coppin: 2000: 239):
* شناختی کامل و جزء به جزء از شرایط اکولوژیکی که باید احیا شوند؛
* توجیه موثرتر بودن احیای اکوسیستم و نه بازگردانی آن؛
* پایداری اکولوژیکی شرایط ایجاد شده پس از احیا؛
* شناخت اثرات منفی احتمالی روی اکوسیستم؛ و
* مقایسه برتری های اجتماعی و اقتصادی بین بازگردانی یا احیای اکوسیستم.
2-2-3 اکوسیستم های جایگزین
اکوسیستم های جایگزین می توانند موارد متعددی از کاربری زمین را از قبیل کشاورزی، استقرار جنگل، تفریحی، و غیره در بر بگیرند. از اطلاعات و منابع مورد نیاز برای پذیرش گزینه اکوسیستم های جایگزین می توان موارد زیر را عنوان کرد(Cao: 2007: 470):
* شناختی کامل از اکوسیستم جایگزین؛
* چگونگی پرداخت هزینههای مدیریتی (سرمایه ای، عملیاتی و رفتارسنجی) برقراری اکوسیستم جدید؛
* بررسی وجود تجربه های پیشین در تغییر اکوسیستم موجود؛

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

* سرعت اکوسیستم جایگزین در رسیدن به پایداری فیزیکی و اکولوژیکی؛ و
* ارزش های گردشگری، زیبایی شناختی، اقتصادی، و اجتماعی اکوسیستم جایگزین.
2-2-4 چشم پوشی
رها کردن معدن یا چشم پوشی از بازسازی برخی از اکوسیستم ها ممکن است بهتر از اتخاذ دیگر گزینه های مدیریتی باشد. برای اثبات این گفته می توان به استفاده از شوینده ها و مواد ضدعفونی کننده برای بهسازی باطله های آغشته به مواد نفتی یاد نمود که آثار به شدت زیانبارتری نسبت به خود مواد نفتی روی گیاهان و جانوران دارند(Coppin: 2000: 241).
به طور کلی چشم پوشی ممکن است منجر به بازگردانی به شرایط اولیه، یا ایجاد اکوسیستم های جایگزین و یا زوال بیشتر اکوسیستم گردد. در هر حال، تنها هنگامی که منابع اطلاعاتی بسیار دقیقی نسبت به اکوسیستم وجود داشته باشد، پی آمد چنین گزینه ای می تواند پیشبینی گردد. در این صورت ممکن است که بدون مداخله اقدامات مدیریتی، اکوسیستم بتواند خود را بازسازی کرده و بدون صرف هزینه به شرایط مطلوب برسد.
از اطلاعات و منابع ضروری برای پذیرش این گزینه می توان موارد زیر را ذکر کرد(Cao: 2007: 483):
* شواهدی کافی که کارایی فرآیندهای طبیعی را نسبت به اقدامات مدیریتی موجود تایید کنند؛
* تفاوت اکوسیستمی که با اتخاذ این گزینه ایجاد می شود، با شرایط اولیه؛
* اثرات منفی این گزینه بر اکوسیستم، مانند زهاب اسیدی و غیره؛
* دلایلی محکم که بتوان جامعه و نهاد های قانونی را از لحاظ منطقی متقاعد کرد؛ و
* ملاحظات مربوط به سلامتی و امنیت عمومی.
2-3 مقایسه گزینه ها به روش سلسله مراتبی(AHP)
در مسایل تصمیم گیری چند شاخصه، هر گزینه با چند شاخص ارزیابی می شود و انتخاب گزینه از طریق تعیین سطح مورد نظر برای معیارها و یا از طریق مقایسه های زوجی معیارها و گزینه ها صورت می گیرد. در این روش ها، شاخص های کیفی به اعداد کمی تبدیل میشود و با مقایسه شاخص ها با یکدیگر، اهمیت و ارجحیت هریک تعیین و گزینه بهتر انتخاب می شود( عطایی: 1389: 47).
در این روش، مساله تصمیم گیری به سطوح مختلف هدف، معیارها، زیرمعیارها و گزینه ها تقسیم می شود تا تصمیم گیرنده بتواند به راحتی در کوچک ترین تصمیم گیری دقت کند. برای ساختن مدل تصمیم گیری، در بالاترین سطح، هدف و در سطح یا سطوح میانی، معیارها و در سطح پایین، گزینه های ممکن گذاشته می شود( همان منبع: 180)
2-4 تحلیل برازندگی زمین معدنکاری شده
جهت تعیین کاربری نهایی پایدار برای یک زمین معدنکاری شده، استفاده از روندی که بتواند قضاوت های خبرگان، متخصصان و ذینفعان را در تصمیم گیری مشارکت دهد ضروری است. تکنیک تحلیل برازندگی زمین معدنکاری شده، ساز و کاری را ارائه می دهد که تا حد بسیار زیادی با این نیاز سازگاری دارد. نمودار1-2، در صفحه بعدی تصویری از روندهای به کار رفته در این تکنیک را نشان می دهد(سلطان محمدی: 1386: 58):
نمودار 1-2 مدل مفهومی روند تحلیل برازندگی زمین معدنکاری شده(سلطان محمدی: 1386)
نمونه های تغییر کاربری معدن متروکه در سطح جهانی
2-4-1 معدن الماس کیمبرلی
استان کیپ شمالی(Northern Cape) در آفریقای جنوبی، یکی از مشهورترین نواحی معدنی در زمینه الماس است، اگرچه بسیاری از معادن آن در حال حاضر تعطیل شده است. این شهر( کیمبرلی)، پس از کشف الماس که به هجوم الماس(Diamond Rush) معروف است، در سال 1871 بنا شد.. معدن کاران اولیه ابزار ماشینی در اختیار نداشتند و با بیل و کلنگ گودال بزرگ(Big Hole) با عمق 215 متر کندند(Cadman: 2007: 18).
نقشه1-2 موقعیت جغرافیایی کیمبرلی در آفریقای جنوبی- منبع: (Wikipedia)
گودال بزرگ، معدن روباز و به عبارتی معدن کیمبرلی، یک معدن روباز در آفریقای جنوبی است که گمان می رود بزرگ ترین حفره دست ساز بشر باشد(Wikipedia).موزه معدن کیمبرلی در کنار گودال بزرگ، بازگو کننده روند استخراج الماس است. این موزه شامل یک دهکده قدیمی معدن کاری است که شیوه زندگی مردم در زمان” هجوم الماس” را شرح می دهد. بازدیدکنندگان از تاریخچه استخراج الماس و همچنین نبرد(Anglo- Boer) اطلاع می یابند(Cadman: 2007: 19). این گودال بزرگ و محوطه اطراف آن، یک پارک موضوعی الماس است که در گرداگرد لبه این حفره بزرگ قرار دارد و متعلق به شرکت معدنی(De Beers) می باشد که شرکت مزبور، از زمان موزه پیشین معدن کیمبرلی توسعه یافته است. شرکت(De Beers) در سال 2006، پنجاه میلیون رند (واحد پول آفریقای جنوبی) معادل 7.7 میلیون دلار آمریکا، برای نوسازی و توسعه سایت هزینه کرد. تماشایی ترین بخشی که در نوسازی اخیر، بدان افزوده شده، سکوی پیاده روی است که در گرداگرد لبه گودال بزرگ است که در ماه نوامبر سال 2006 به اتمام رسید. این سکوی 30 فوت در 30 فوت، بر مبنای اندازه رایج در استاندارد معادن قرن نوزدهم طراحی شده است و به بازدید کنندگان این امکان را می دهد تا زاویه دید نسبتا عمودی به گودال بزرگ داشته باشند (Showcaves.com).
عکس 1-2 معدن روباز الماس کیمبرلی- منبع: ویکی پدیا
2-4-2 گلدریف سیتی
عکس2-2 سایت معدن بسته گلدریف سیتی- منبع: (Wikipedia)
گلدریف سیتی(Goldreef City)، یک پارک بزرگ تفریحی در ژوهانسبورگ، آفریقای جنوبی می باشد. بر روی یک معدن طلای قدیمی قرار گرفته و این پارک چند منظوره گرداگرد منطقه مورد هجوم برای استخراج طلا در منطقه ویت واترزرند(Witwatersrand) احداث شده است. کارمندان پارک لباس های دوره سالهای 1880 را بر تن می کنند و ساختمان های پارک به گونه ای طراحی شده که یادآور معماری آن دوران باشند. موزه ای مربوط به معدنکاری و استخراج طلا در محوطه قرار دارد که در آن می توان رگه های سنگ های معدنی دارای طلا را مشاهده نمود، همچنین می توان انتقال طلای واقعی به بشکه ها را از نزدیک دید. جاذبه های زیادی در گلدریف سیتی وجود دارند، علاوه بر اسباب بازی های آبی و رنجر، فیلم هایی نیز از افراد برجسته آفریقایی در میدان بزرگ سیرک در مرکز شهرک، به نمایش گذاشته می شود. در گلدریف سیتی، همچنین موزه ای مربوط به دوران آپارتاید وجود دارد( منبع: نگارنده: 1392).
عکس های 5-3-2ورودی سایت توریستی گلدریف سیتی و استقبال مردم در یک روز تعطیل-عکس از: (نگارنده: 2013)
2-4-3 پروژه ادن( Eden Project)
پروژه ادن یک جاذبه توریستی است در کورنوال(Cornwall ) انگلستان، شامل بزرگترین گلخانه در سطح جهان، داخل یک محیط زیست ساختگی است که گیاهانی از سراسر جهان را در خود جای داده است. این پروژه در یک پیت(معدن روباز) کائولینیت، در 2 کیلومتری شهر سنت بلیزی و در فاصله 5 کیلومتری از شهر بزرگ تری به نام کورنوال، واقع شده است. این مجموعه، دو سازه سرپوشیده را به خود اختصاص داده است که شامل دو گنبد به هم پیوسته است که هزاران نوع ازگیاهان را در خود جای داده و هر سازه از یک محیط زیست طبیعی تبعیت می کند. گنبدها از صدها سلول پلاستیکی باد شده 5 وجهی و 6 وجهی تشکیل شده اندکه در قاب هایی از جنس استیل قرار گرفته اند. گنبد نخستین دارای آب و هوای گرمسیری و گنبد دیگر نیزدارای آب و هوای مدیترانه ای است ((postmining.org.

عکس 6-2 نمایی از پروژه ادن
2-4-4 دستاوردهای پروژه ادن
ادن یک مؤسسه خیریه- آموزشی است که(pstmining.org):
* بزرگ ترین جنگل بارانی محصور توسعه یافته است.
* 85000 تن خاک مصنوعی تولید کرده است.
* 5/7 میلیون بازدید کننده را جذب نموده است.
* از تحصیل 170000 دانش آموز حمایت کرده است.


پاسخ دهید